Soğan ve Sarımsak Nasıl Yetiştirilir? Dikimden Depolamaya Rehber

Kısa cevap: Sarımsak ılıman bölgelerde ekim sonu–kasım, kışı sert geçen yerlerde mart–nisan arasında, dişler 3–4 cm derine ve 10×10 cm aralıkla dikilir. Kuru soğan için en kolay yol arpacık dikmektir: 1–1,8 cm çaplı arpacıklar şubat–mart'ta, sıra arası 25 cm ve sıra üzeri 10–12 cm olacak şekilde dikilir. İkisi de yaprakların büyük kısmı sarardığında hasat edilir ve depolamadan önce gölgede birkaç hafta kurutulur.

Soğan ve sarımsak, mutfağın vazgeçilmezi olduğu kadar bahçenin de en az emek isteyen ürünlerindendir. Doğru zamanda dikildiklerinde aylarca kendi hâllerinde büyür, hasattan sonra da doğru kurutulurlarsa bir sonraki sezona kadar dayanırlar. Başarının iki anahtarı vardır: doğru dikim zamanı ve hasat sonrası iyi bir kür.

Bu rehber, soğan ve sarımsağı ev bahçesinde ya da yükseltilmiş yatakta yetiştirmek isteyenler için hazırlandı. Dikim zamanlarını, arpacık ve diş seçimini, aralık mesafelerini, bakımı, hasat belirtilerini ve uzun süreli depolamayı adım adım anlatıyoruz.

Soğan ve sarımsak hangi koşulları sever?

İki bitki de aynı aileden gelir ve benzer koşullardan hoşlanır: bol güneş, süzek bir toprak ve serin bir başlangıç dönemi.

• Toprak: Kumlu-tınlı, gevşek ve iyi süzülen topraklar idealdir. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü'nün (Yalova) sarımsak broşürüne göre ağır killi ve su tutan topraklarda da, çok kuru topraklarda da gelişme zayıflar.
• Sıcaklık: Sarımsağın en iyi geliştiği sıcaklık 15–20 °C'dir. Toprak altındaki diş -10 °C'ye, filizlenmiş bitki -3 ile -4 °C'ye kadar dayanır; 25 °C'nin üzerindeki sıcaklıklar gelişmeyi yavaşlatır.
• Güneş: İkisi de günde en az 6–8 saat doğrudan güneş ister. Gölgede baş küçük kalır.
• Gübre: Taze gübre kesinlikle kullanılmamalıdır. Enstitünün soğan broşüründe çiftlik gübresinin bir önceki ürüne verilmesi önerilir; yani soğan ve sarımsak, bir yıl önce iyi gübrelenmiş bir yere dikilmelidir.

Toprağınız ağır ve kışın su tutuyorsa, sarımsak ve soğanı yükseltilmiş bir yatakta yetiştirmek baş çürümesini büyük ölçüde önler. Yatak toprağı kış yağmurlarından sonra hızla süzülür, baharda da çabuk ısınır.

Modüler Sebze Yatağı No:10 (165×110)Kış yağmurunu hızla süzen yatak toprağı, sarımsak ve soğan başlarını çürümeye karşı korur.Ürünü incele →

Sarımsak ne zaman dikilir?

Sarımsak, kışı toprakta geçirdiğinde en iri başları verir. Kısalan sonbahar günlerinde köklenir, kışın soğuk dönemini yaşar ve baharda hızla büyüyüp yaz başında baş bağlar.

Yalova Enstitüsü'ne göre ılıman iklimlerde dikim kasım ayından itibaren, kışı sert geçen yerlerde ise mart–nisan aylarında yapılır. Bölgelere göre yaklaşık bir çerçeve:

Minnesota Üniversitesi, kışı çok sert geçen yerlerde sarımsağın ilk kuvvetli dondan 1–2 hafta sonra dikilmesini ve üzerinin 7–10 cm kalınlığında saman ya da yaprakla örtülmesini önerir. Bu yöntem İç Anadolu ve Doğu Anadolu'nun soğuk yaylalarında sonbahar dikimini mümkün kılar.

Türkiye'de sarımsak denince akla ilk Kastamonu'nun Taşköprü ilçesi gelir; coğrafi işaretli Taşköprü sarımsağı bu yörenin serin iklimine uyum sağlamış bir yerel tiptir. Ev bahçesi için en iyi tohumluk, bulunduğunuz bölgede yetişmiş sağlıklı sarımsaktır; ithal ve uzun süre soğukta bekletilmiş market sarımsakları her zaman iyi sonuç vermez.

Sarımsak nasıl dikilir? Diş seçimi, derinlik ve aralık

Sarımsak tohumla değil dişle çoğaltılır. Her diş, toprakta yeni bir baş oluşturur.

1. Başları dikimden hemen önce ayırın. Dişleri günler önceden ayırırsanız kökleşme bölgesi kuruyabilir.
2. Doğru boy dişi seçin. Yalova Enstitüsü'ne göre dikimlik dişler 1,5–3,5 gram olmalıdır. Çok küçük dişler küçük baş verir, çok iri dişler ise erken çiçek sapı oluşturabilir. Başın orta kısmındaki iri ve sağlam dişleri dikin, en küçükleri mutfakta kullanın.
3. Sivri ucu yukarı gelecek şekilde dikin. Dişin yassı tabanı, köklerin çıktığı yerdir.
4. Derinlik: Dişi yaklaşık 3–4 cm derine gömün. Kışı sert geçen yerlerde 5 cm'ye kadar inebilirsiniz.
5. Aralık: Çok sıralı dikimde her yönde 10×10 cm önerilir. Yükseltilmiş yatakta da bu ızgara düzeni çok iyi çalışır.
6. Malç: Dikimden sonra üzerine ince bir saman ya da kuru yaprak tabakası serin; kış soğuğundan ve yabancı otlardan korur.

10×10 cm aralıkla, 110×60 cm'lik küçük bir yatağa bile yaklaşık 50–60 diş sığar. Bu da bir ailenin yıllık sarımsak ihtiyacının önemli bir kısmı demektir.

Modüler Sebze Yatağı No:4 (110×60)10×10 cm aralıkla yaklaşık 50–60 diş sarımsağın sığdığı kompakt yatak.Ürünü incele →

Kuru soğan nasıl yetiştirilir? Tohum mu, arpacık mı?

Kuru soğan üç yolla yetiştirilebilir: doğrudan tohumla, arpacıkla ya da fideyle. Ev bahçesi için en kolay ve en garantili yol arpacıktır.

Arpacıkla dikim

Arpacık, bir önceki yıl tohumdan sık ekilerek yetiştirilmiş küçük soğanlardır. Yalova Enstitüsü broşürüne göre:

• Baş soğan elde etmek için 1,0–1,8 cm çaplı arpacıklar seçilmelidir. Iowa Eyalet Üniversitesi de daha iri arpacıkların sapa kalkma eğiliminde olduğunu, bunları yeşil soğan olarak kullanmayı önerir.
• Dikim zamanı genellikle şubat–marttır.
• Sıra arası 25 cm, sıra üzeri 10–12 cm bırakılır.
• Arpacığı ucu yukarı gelecek şekilde, ucu toprak yüzeyinin hemen altında kalacak kadar (yaklaşık 2–3 cm) gömün.

Tohumla ekim

Tohumdan soğan yetiştirmek daha uzun sürer ama çeşit seçeneği fazladır. Tohum 1–1,5 cm derine, sıra arası 15–20 cm olacak şekilde ekilir; çıkıştan sonra bitkiler 5–8 cm'ye seyreltilir.

Gün uzunluğu neden önemli?

Soğan baş bağlamaya gün uzunluğuna göre karar verir. Yalova broşürüne göre kısa gün çeşitleri 8–10 saat, orta gün çeşitleri 10–12 saat, uzun gün çeşitleri 13–15 saat gün uzunluğunda baş bağlar. Kısa gün çeşitleri eylül–ekim'de ekilip kışı geçirir; orta ve uzun gün çeşitleri ise ocak–mart arasında ekilir. Tohum ya da arpacık alırken çeşidin bölgenize uygun olup olmadığını satıcıya sorun.

Türkiye'nin kuru soğan üretiminde Bursa'nın Karacabey ovası, Amasya'nın Suluova'sı ve Ankara'nın Polatlı'sı gibi yöreler öne çıkar. Bu bölgelerde yerel üreticilerden alınan arpacık, iklime uyumlu olduğu için ev bahçesinde de iyi sonuç verir.

Yeşil soğan nasıl yetiştirilir?

Yeşil soğan için iki pratik yol vardır:

• İri arpacıkları sık dikmek: Baş soğan için fazla iri kalan arpacıkları 2–3 cm arayla dikin. 4–6 hafta içinde taze soğan olarak toplanır.
• Tohumu sık ekmek: Tohumu sıralar hâlinde sık ekin ve seyreltmeden yetiştirin.

Yeşil soğan yılın büyük bölümünde ekilebilir ve az yer kaplar. Mutfak kapısının yanındaki küçük bir yatak, her yemeğe bir avuç taze soğan koparmanızı sağlar. Birkaç haftada bir yeni sıra ekerseniz hasadınız hiç kesilmez; bu yöntemi ardışık ekim yazımızda anlattık.

Modüler Sebze Yatağı No:1 (60×60)Mutfak kapısı için en küçük yatak; yeşil soğan ve maydanozu elinizin altında tutun.Ürünü incele →

Soğan ve sarımsakta bakım nasıl yapılır?

Soğan ve sarımsağın kökleri sığdır ve yaprakları incedir. Bu yüzden yabancı otlarla rekabette zayıf kalırlar.

• Yabancı ot temizliği: Yatağı düzenli olarak elle temizleyin. Kökleri yüzeyde olduğu için derin çapa yapmayın. Malç, yabancı ot sorununu büyük ölçüde azaltır; ayrıntılar için malçlama rehberimize bakabilirsiniz.
• Sulama: Kış yağışları çoğu bölgede yeterlidir. Baharda büyüme hızlandığında ve baş bağlama döneminde toprağı kurutmayın. Minnesota Üniversitesi, sarımsakta sulamanın hasattan yaklaşık iki hafta önce kesilmesini önerir; bu, kabukların sağlıklı oluşmasına ve depolama ömrünün uzamasına yardım eder. Aynı uygulama kuru soğan için de geçerlidir.
• Gübreleme: Yalova Enstitüsü'ne göre sarımsağın gelişmenin başında azot ihtiyacı fazladır, sonra azalır ve son dönemde potasyum ihtiyacı artar. Bahar başında az miktarda gübre ya da kompost desteği yeterlidir; geç dönemde azot vermek başın olgunlaşmasını geciktirir.
• Çiçek sapı: Bazı sarımsak tipleri baharda kıvrık bir çiçek sapı çıkarır. Bu sapı kıvrılmaya başladığında kesmek, bitkinin enerjisini başa yönlendirmesine yardım eder. Kesilen saplar yemeklerde kullanılabilir. Soğanda ise çiçek sapı çıkaran bitkiler iyi depolanmaz; bunları ilk fırsatta taze tüketin.

Sık görülen sorunlar

• Soğan sineği: Larvaları köklerde ve başta beslenir, bitki solup sararır. Ekim nöbeti uygulayın ve bulaşık bitkileri hemen uzaklaştırın.
• Mildiyö ve pas: Nemli ve sık ekilmiş alanlarda yapraklarda leke ve küf görülür. Bitkiler arası hava akışı sağlayın, akşam sulamasından kaçının.
• Kök-ur nematodları: Yalova broşüründe sarımsağın en önemli sorunlarından biri olarak belirtilir. Aynı yere üst üste soğangil dikmeyin; en az 3–4 yıl ara verin.

Soğan ve sarımsak ne zaman hasat edilir?

Hasat zamanını takvim değil bitkinin kendisi söyler.

Sarımsakta: Alt yapraklar kahverengileşip kurumaya başladığında ve üst yaprakların yaklaşık yarısı hâlâ yeşilken hasat edin. Minnesota Üniversitesi, birkaç başı kesip dişlerin kabuğu doldurduğunu kontrol etmeyi önerir. Çok geç kalırsanız dış kabuklar dağılır ve baş iyi depolanmaz. Sonbahar dikimlerinde hasat genellikle haziran–temmuz aylarına denk gelir.

Kuru soğanda: Yalova broşürüne göre bitkilerin toprak üstü kısmının üçte ikisi kuruduğunda hasat zamanı gelmiştir. Ev bahçesinde en kolay işaret, soğan yapraklarının boyun kısmından yumuşayıp kendiliğinden yere yatmasıdır. Iowa Eyalet Üniversitesi'ne göre çoğu kuru soğan çeşidi dikimden 90–120 gün sonra olgunlaşır.

Hasatta dikkat edilecekler:

• Başları çekerek değil, bir bel ya da çatalla altından kabartarak çıkarın. Yalova Enstitüsü, elle çekmenin baş kalitesini bozduğunu özellikle vurgular.
• Hasadı kuru bir günde yapın.
• Başları birbirine çarpmayın; ezilen başlar depoda ilk çürüyenlerdir.

Soğan ve sarımsak nasıl kurutulur ve saklanır?

Hasattan sonraki kurutma (kür) dönemi, ürünün kaç ay dayanacağını belirler.

1. İlk kurutma: Başları birkaç gün toprak üzerinde ya da gölge bir yerde tek sıra hâlinde serin. Yağışlı bölgelerde kapalı ama havadar bir yer kullanın.
2. Kür: Başları yapraklarıyla birlikte sıcak, kuru ve iyi havalanan bir gölgelikte, demet hâlinde asarak ya da tel ızgara üzerinde kurutun. Sarımsakta bu süre genellikle 3–4 hafta, soğanda 2–3 haftadır. Boyun kısmı tamamen kuruyup dış kabuklar hışırdamaya başladığında kür tamamlanmıştır.
3. Temizlik: Kür bittikten sonra yaprakları baştan 1–2 cm yukarıdan, kökleri de dibinden kesin. İsterseniz kesmeden örgü ya da demet hâlinde asabilirsiniz.
4. Depolama: Serin, kuru, karanlık ve havadar bir yerde, file ya da kasa içinde saklayın. Kurutma odasında yığın yüksekliğinin 30 cm'yi geçmemesine dikkat edin. Buzdolabının nemli ortamı filizlenmeyi ve küflenmeyi hızlandırabilir.

Bir sonraki sezon dikmek için en iri ve en sağlıklı sarımsak başlarını ayırın. Ayrıntılar için tohum saklama yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Market sarımsağı dikilir mi?

Dikilebilir ama sonuç her zaman iyi olmaz. Market sarımsakları farklı bir iklim için yetiştirilmiş olabilir ya da filizlenmeyi geciktirecek şekilde depolanmış olabilir. Mümkünse bulunduğunuz bölgede yetişmiş, sağlıklı başlardan tohumluk alın.

Sarımsak kaç ayda olur?

Sonbaharda dikilen sarımsak genellikle 7–8 ay sonra, haziran–temmuz aylarında hasat edilir. İlkbaharda dikilen sarımsakta bu süre kısalır ama başlar genellikle daha küçük kalır.

Soğan neden baş bağlamaz?

En sık neden bölgeye uygun olmayan gün uzunluğu tipinde çeşit seçmektir. Ayrıca gölge, aşırı sık dikim ve geç dönemde fazla azotlu gübreleme baş oluşumunu olumsuz etkiler.

Soğan ve sarımsağın yanına ne ekilir?

Havuç, marul, çilek, domates ve pancar soğangillerle iyi geçinen komşulardır. Fasulye ve bezelyenin soğan ve sarımsak yanında daha zayıf geliştiği yaygın bir bahçıvan gözlemidir; bunları biraz uzağa ekmek iyi olur.

Saksıda sarımsak yetişir mi?

Evet, en az 20 cm derinliğinde ve iyi drenajlı bir saksı ya da yatakta sarımsak yetişir. Kışın toprağın su tutmamasına dikkat edin. Saksıda baş iriliği genellikle bahçedekinden küçük olur, ama yeşil sarımsak için çok pratiktir.

Kaynaklar

• Sarımsak Yetiştiriciliği — Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova)
• Soğan Yetiştiriciliği — Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova)
• Growing garlic in home gardens — University of Minnesota Extension
• All About Onions — Iowa State University Extension and Outreach

Soğan ve sarımsak, bir kez dikip unutabileceğiniz kadar kolay, ama hasat ve kür döneminde özen isteyen ürünlerdir. Bu sonbahar birkaç baş sarımsak dikin, baharda da arpacıklarınızı toprağa verin; yaz geldiğinde kilerinizde kendi ürününüz olsun. Süzek ve bakımı kolay bir alan için sebze yatakları arasından ihtiyacınıza uygun ölçüyü seçebilirsiniz.

Bahçe Kulesi Ekibi · 2020'den beri Bursa'da sebze yatakları, dikey tarım kuleleri, sera ve kümes iskeletleri üretiyoruz. Bu rehberdeki bilgiler, yazının sonunda listelenen kaynaklarla doğrulanmıştır. Son güncelleme: 02.11.2026.